Huis Wittgenstein

En dit is het dan: Het huis dat Ludwig Wittgenstein bouwde voor zijn zus Margarete aan de Kundmanngasse in Wenen . Sober en secuur gedetailleerd. Logica in stukwerk en baksteen? In ieder geval de moeite waard!!

Nu is in het gebouw de Bulgaarse Ambassade gevestigd. Het voordeel is dat het huis voor een deel openbaar is. Voor een paar Euro kun je er naar binnen.

Over het huis valt moeilijk nog iets te zeggen. Er is al zoveel filosofische onzin over gepubliceerd dat je je schroomt om dit gebouw nog te duiden.

Ludwig Wittgenstein hield zich bezig met het ontwerp van dit huis in de jaren '20. Hij had ontslag genomen als leraar op een basisschool op het Oostenrijke platteland. Na de voltooïing van het huis vertrok hij weer naar Cambridge.

Het hele huis is compleet ornamentloos. Het is verleidelijk om nu te refereren aan de Tractatus. De beroemde laatste stelling in de Hermans vertaling: Van dat, waarover niet kan gesproken worden, moet men zwijgen. In de moderne architectuur uit die tijd had het ornament zijn betekenis verloren. Vooral Adolf Loos heeft zich hier sterk voor gemaakt. Denk aan zijn artikel Ornament en misdaad uit 1908 en natuurlijk aan het Looshuis aan de Michaelerplatz.

Toen Wittgenstein in Cambridge woonde, zocht hij stad en land af op zoek naar meubels. Zijn belangrijkste probleem was dat meubels zonder overbodige versiering niet te vinden waren. Uiteindelijk heeft hij ze door een meubelmaker, naar zijn ontwerp, laten maken.

Ook voor dit huis heeft hij veel details zelf ontworpen en laten uitvoeren. Het hele hang- en sluitwerk is speciaal voor het huis gemaakt. Dat geldt ook voor de kozijnen en bijvoorbeeld de eigenzinnige hoekradiatoren. Alles is zorgvuldig gedetailleerd en op de milimeter nauwkeurig uitgevoerd. (Vraag van de slotenmaker: Mijnheer Wittgenstein, maakt een milimeter iets uit voor een deurklink? Wittgensteins antwoord: Ja!!)

Maar ondanks dit alles is het eigenlijk een heel klassiek gebouw. Het past in de traditie van de Weense Stadspaleizen, de woonhuizen voor de gegoede Weense burgerij. Het is klassiek in zijn ruimteopvatting. De belangrijkste kamers zijn streng symmetrisch ingedeeld. De muurvlakken tussen de ramen en tussen de ramen en de muur zijn exact gelijk. Dit heeft onder andere tot gevolg dat hier en daar loze ruimtes zijn ontstaan. Dit staat natuurlijk haaks op de opvattingen over vorm en functie van de moderne architectuur uit die tijd.

Het gebouw is ook klassiek in de uitwerking van de representatieve functie: De trap vanaf de voordeur: Je ziet Margaret Stonborough-Wittengenstein al boven aan de trap staan, terwijl een bediende je jas aanneemt. In je fantasie hoop je dat ze dezelfde jurk aan heeft als op het schilderij van Gustav Klimt....

Het huis heeft op de nominatie gestaan om gesloopt te worden. Een deel van de tuin was al verkocht. Daar staat nu dat sombere donkere kantoor. Uiteindelijk is het gekocht door de Bulgaarse Amabassade. En kunnen wij genieten van dit intrigerende gebouw.

Website

Bulgarisches Kulturinstitut Haus Wittgenstein

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
•